Theo Colleen Dulle của Tạp chí America, thế giới Công Giáo vừa mất đi một vị thánh sống khác, mà nhiều người coi không thua vị thánh sống trước đây là mẹ Têrêsa, người được Đức Phanxicô ca ngợi hết lời lúc ở Macedonia. Vị thánh sống khác này chính là Jean Vanier, sáng lập viên các cộng đồng L’Arche và Đức Tin và Ánh Sáng, nhằm nâng đỡ các người khuyết tật và gia đình họ. Ông vừa qua đời ngày 7 tháng 5 ở tuổi 90.

Ông nổi tiếng đã gợi hứng cho không biết bao nhiêu người qua thông điệp đơn giản gọi người khuyết tật là các thầy giáo của chúng ta.

Là một sĩ quan hải quân và là một giáo sư, Ông Vanier đã từ chức giảng dạy để thiết lập cộng đồng L’Arche đầu tiên trong đó, người khuyết tật và không khuyết tật sống và làm việc bên cạnh nhau. Ông hiện thân cho ý niệm thường được ông rao giảng là: người ta học hỏi để yêu thương tốt nhất khi leo xuống, thay vì leo lên, bậc thang giầu có và thành công trong xã hội.

Randall Wright, đạo diễn “Mùa Hè Trong Rừng” (“Summer in the Forest”), một cuốn phim tài liệu năm 2017 về Ông Vanier và L’Arche cho hay về Ông Vanier “Ông tìm được nhiều giải đáp qua việc hân hoan khám phá được mối liên hệ với những người ở tầng cuối của xã hội. Và qua việc hiểu ra rằng họ có điều gì đó hiến tặng ông mà trước đây, theo một nghĩa nào đó, không nhằm hiến tặng ông lúc ông ở tầng chót vót của xã hội, đó là một loại khả năng trung thực với việc làm con người nhân bản chứ không cần phải mang dáng tầm quan trọng và uy thế".

Trong một cuộc phỏng vấn điện thoại, Ông Wright nói rằng “Và do đó, tôi nghĩ điều Vanier làm là công bố rằng ông sẽ hiến đời mình; ông sẽ hy sinh cho những người ấy. Ông sẽ đi săn sóc họ suốt đời mình. Và khi quyết định như thế, ông không hề có ý niệm gì là nó sẽ dẫn ông đến thành công. Ông không hề có ý niệm gì là người ta lại có thể nói về nó mấy năm sau. Chỉ là một cách để tuyên bố là thế giới nên ra sao mà thôi”.

Những người biết ông đều nói ông có thân hình áp đảo nhưng lại tỏa ra một sự hiện diện hết sức dịu dàng.

Krista Tippett, người chủ chương trình truyền thanh “On Being” từng phỏng vấn Ông Vanier năm 2017. Cô diễn tả trải nghiệm này trong một e-mail gửi Tạp Chí America sáng 7 tháng 5. Cô viết “Ngồi với Jean là một trải nghiệm trong và tự nó có sức biến đổi. Chúng tôi gọi chương trình chúng tôi thực hiện với ông là ‘Túi khôn dịu dàng’, một túi khôn được toả chiếu, được hiện thân, trong sự hiện diện của ông. Ấy thế nhưng sự dịu dàng này cũng là một hình thức của sức mạnh, cũng nghịch lý và chân thực như giáo huấn Tin Mừng mà các cộng đồng L’Arche đã tiếp nhận làm lối sống – đó là sức mạnh trong yếu đuối, ánh sáng trong bóng tối và vẻ đẹp trong những điều thế gian coi là đổ vỡ tàn tạ”.

Ông Vanier sinh tại Genève, Thụy Sĩ, năm 1928 thuộc một gia đình ngoại giao Gia Nã Đại. Lớn lên tại Pháp, cho tới năm 1940, khi gia đình chạy trốn cuộc xâm lăng sắp tới của Đức Quốc Xã. Gia đình ông dọn về Gia Nã Đại, và không lâu sau đó, lúc mới 13 tuổi, Ông Vanier quyết định gia nhập Hải Quân Hoàng Gia Anh và bắt đầu theo học tại 1 học viện hải quân Anh.

Thời Thế Chiến II, ông phục vụ cả Hải Quân Hoàng Gia Anh lẫn Hải Quân Hoàng Gia Gia Nã Đại. Năm 1945, lúc nghỉ phép, ông cùng mẹ tình nguyện làm việc tại ga xe lửa Paris nơi những người sống sót các trại tập rung của Quốc Xã tới sau khi được giải phóng.

Ông mô tả trải nghiệm trên cho Maggie Fergusson của Tờ The Economist: “tôi sẽ không bao giờ quên những người đàn ông và đàn bà ra khỏi các toa xe lửa – họ giống như các bộ xương cách trí, vẫn mặc các bộ đồng phục lam trắng có sọc của các trại tập trung, khuôn mặt họ hằn lên sự sợ hãi và lắng lo. Điều ấy, và vụ ném bom nguyên tử, củng cố cảm thức trong tôi rằng hải quân không còn là nơi dành cho tôi nữa, tôi muốn dành đời tôi cho các công trình hòa bình”.

Tuy nhiên, Ông Vanier vẫn tiếp tục phục vụ hải quân thêm 5 năm nữa cho tới lúc, vào năm 1950, ông từ nhiệm để theo học ban cử nhân tại Paris và theo đuổi con đường có tính tâm linh hơn. Ông suy tính đến việc trở thành một linh mục và bắt đầu biện phân với vị linh hướng vốn là bạn thân của gia đình, đó là Cha Dòng Đa Minh Thomas Philippe. Việc huấn luyện của Ông Vanier bị gián đoạn khi Cha Philippe nhận được lệnh của Rôma phải ngưng thừa tác vụ không biết vì lý do gì.

Thay vì trở thành linh mục, Ông Vanier học tiếp để lấy học vị tiến sĩ triết học tại Học Viện Công Giáo Paris, với luận án về ý niệm hạnh phúc trong đạo đức học Aristốt. Trong thời gian theo học, ông sống một mình và tiếp tục cầu nguyện xin Chúa cho ông hay Người muốn ông làm gì, có lúc đã đến cư ngụ tại một viện ẩn tu ở Fatima. Ông dạy triết học tại Đại Học St. Michael ở Toronto trong lục cá nguyệt mùa thu năm 1963.

Trong mùa nghỉ lễ Giáng Sinh năm đó, Ông Vanier đến thăm một viện tâm thần Pháp nơi Cha Philippe làm tuyên úy. Ở đấy, ông gặp các điều kiện sống rất ngặt nghèo của các bệnh nhân, bị coi như “những người khùng” và bị khóa kín bên trong, không được cung cấp chi ngoài việc phải ngủ trưa hai tiếng đồng hồ một ngày.

Cuộc gặp gỡ nay thành nổi tiếng ấy gợi hứng để tháng Tám năm 1964, Ông Vanier mua một căn nhà nhỏ ở Trosly-Breuil, một thị trấn vùng quê của Pháp. Ông mời 2 người khuyết tật tâm thần vốn cư ngụ tại viện trên là Raphaël Simi và Philippe Seux, đến sống với ông tại căn nhà mới mua. Căn nhà ấy chính là cộng đồng L’Arche tiên khởi.

L’Arche, đặt tên theo Tầu Nôê, hiện nay có 149 cộng đồng tại 35 quốc gia khắp 5 châu. Các nhà này và các cộng đồng ban ngày này được hướng dẫn bởi triết lý của Ông Vanier là: mọi người, bất luận có khả năng hay không có khả năng, phải được dành cơ hội để phát triền và học hỏi.

Nathan Ball, người gặp Ông Vanier như một thiện nguyện viên ở Trosly-Breuil vào khoảng năm 1980 viết trong một e-mail gửi Tạp chí America rằng “Trong các năm đầu tiên của L’Arche, ‘hiến chương’ duy nhất của chúng tôi là các mối phúc thật của Chúa Giêsu. Jean thích nói đến tình bạn của ông với Chúa Giêsu và với những người khuyết tật tri thức... Qua cái nhìn thấu suốt của Jean, có lẽ lần đầu tiên trong lịch sử Giáo Hội, người có khuyết tật tri thức được coi, không phải như đối tượng của bác ái mà như một hồng phúc qúy giá”.

Đầu thập niên 2010, một số phụ nữ, những người vốn được nhà dìu dắt Ông Vanier, là Cha Philippe, đồng hành về thiêng liêng lên tiếng tố cáo mình bị vị linh mục này lạm dụng tình dục. L’Arche bèn yêu cầu Giáo Hội điều tra và cuộc điều tra này xác nhận tội trạng của vị linh mục.

Ông Vanier bày tỏ sự ngỡ ngàng và đau buồn của mình trong một lá thư. Lá thư này có đoạn “có một hố phân cách kinh khủng giữa một bên là bản chất nghiêm trọng của các hành vi này vốn tạo nên đau khổ đến thế nơi các nạn nhân và, bên kia, là hành động của Thiên Chúa trong tôi và trong L’Arche qua Cha Thomas. Tôi không có khả năng hòa giải một cách bình an hai thực tại này”.

Ông Vanier viết tiếp “Nói thế nhưng khi nghĩ đến các nạn nhân và các đau khổ của họ, tôi muốn xin lỗi về mọi điều tôi đã không làm hay đáng lẽ đã nên làm”.

Dù đức tin Công Giáo của Ông Vanier đã lên khuôn cho nhà L’Arche đầu tiên, các cộng đồng này khắp trên thế giới có khuynh hướng đại kết nhiều hơn, phản ảnh các truyền thống tôn giáo nổi bật trong các khu vực chung quanh và hoan nghinh các phụ tá và các “thành viên nòng cốt” khuyết tật của mọi truyền thống.

Với Marie-Hélène Mathieu, Ông Vanier cũng đã đồng sáng lập “Đức Tin và Ánh Sáng”, một tổ chức quốc tế gồm những nhóm nhỏ gặp nhau thường xuyên để nâng đỡ và tôn vinh những ngừơi khuyết tật tri thức và gia đình họ.

Sau khi sống 1 năm rưỡi với Ông Vanier ở Trosly-Breuil, Ông Ball quyết định rời cộng đồng để học hậu đại học tại Toronto. Ông viết “lần viếng Jean cuối cùng trước khi tôi trở về Bắc Mỹ, Ông cám ơn tôi đã tới L’Arche, nhìn vào mắt tôi và đặt tay lên vai tôi. ‘Hãy làm ơn làm bất cứ điều gì có thể để giúp đỡ’. Ông không xin tôi ân huệ chi. Ông không xin tôi ở lại với L’Arche, dù trên thực tế, tôi không bao giờ bỏ nó”. Ông đã liên tiếp làm việc cho L’Arche hơn 20 năm qua.

“Đây là một người đàn ông sống một cuộc sống dấn thân không lay chuyển từng yêu cầu tôi làm y như vậy. Ông khiêm nhường, tin tưởng và hân hoan kêu gọi tôi làm việc cho hòa bình bằng cách giúp phát huy các cộng đồng yêu thương và công lý trên thế giới. Jean biết rõ không ai trong chúng ta có thể đi một mình và khi cố gắng, chúng ta có thể thất bại. Jean sống mầu nhiệm tươi đẹp của phận người, 1 thân phận cần đến nhau, trẻ cũng như già, mạnh cũng như yếu, và ông yêu cầu làm y như thế. Tôi mãi mãi biết ơn ông”.

Bài viết khác