"PHẢI BIẾT CON NGƯỜI NẾU MUỐN BIẾT THIÊN CHÚA." (PHAOLO VI)

 

VĂN HÓA LÀ CON NGƯỜI

 

 

 

Câu 1. Văn Hoá Chăm: Nhận thức chung về Dân tộc Chăm.

 

1. Lịch s:

 

Dân tộc Chăm, còn gọi là Chiêm Thành, lập quốc vào thế kỷ II.

 

Có tên gọi là Lâm Ấp.

 

Lấy Quốc Hiệu là Chămpa (= Hoa Đại).

 

2. Địa lý:

 

+ Nằm trên giải đất hẹp miền Trung.

 

+ Một bên là dãy Trường Sơn.

 

+ Một bên là biển Đông.

 

+ Đất đai khô cằn.

 

3. Khí hậu:

 

+ Khắc nghiệt.

 

4. Tính cách:

 

- Chính môi trường và cuộc sống như thế, đã rèn luyện con người Chăm, trong lịch sử :

 

+ Có tính cách cứng rắn

 

+ Cương nghị

 

+ Thượng võ

 

+ Có phần hiếu chiến

 

+ Hay có xích mích với láng giềng.

 

 

Câu 2: Dân tộc Chăm chịu ảnh hưởng và biến cải Bàlamôn và Đạo Hồi.

 

 

1. Chịu nh hưởng:

 

- Đạo Bàlamôn tôn thờ “Đại Thần”, là :

 

+ Chúa Tể các Thần, nguồn gốc của vũ trụ.

 

+ Có năng quyền vô biên.

 

+ Ngài hiện diện ở Ba Ngôi như thể thống nhất của một bộ ba vịThần :

 

Brahma: Thần Sáng Tạo.

 

Visnu: Thần Bảo Tồn.

 

Silva: Thần Phá Huỷ.

 

+ Sau khi đạo Phật tàn lụi trên đất Ấn Độ, Bàlamôn được cải biên thành Ấn Độ Giáo.

 

2. Biến cải:

 

2.1. Đạo Bà Chăm (từ Bàlamôn):

 

- Đặc điểm:

 

+ Ước vọng phồn thực

 

+  Lòng sùng kính các Nữ Thần

 

+ Tôn vinh các Anh Hùng Dân Tộc.

 

2.2. Đạo Bà ni (Từ Đạo Hồi):

 

- Năm điều cơ bản của Hồi Giáo:

 

+ Đức tin:

 

Tin vào Thượng Đế duy nhất là Đức Allah

 

Vào sứ mạng của Giáo Chủ Mahômét (571-632)

 

Và vào việc phán xét sau cùng.

 

+ Cầu nguyện: 5 lần 1 ngày vào lúc: rạng đông, trưa, chiều, hoàng hôn, chập tối.

 

+ Ăn chay: trong tháng Ramưwan (tháng 9), nhịn ăn, uống, hút, vào ban ngày.

 

+ Bố thí: 1/10 lợi tức/năm, cho người nghèo.

 

+ Hành hương: viếng Thánh Địa Mecca.

 

- Năm điểm cơ bản Đạo Bàni:

 

+ Đức tin: tin vào Đấng tối cao Allah. Nhưng cũng thờ các vị Thần truyền thống của bản địa, khu vực.

 

+ Cầu nguyện: không cầu 5 lần một ngày.

 

+ Ăn chay: Chỉ có Giáo sĩ nhịn ăn 3 ngày đầu tháng.

 

+ Bố thí: Tuỳ hỉ.

 

+ Hành hương:

 

   Không.

 

   Chỉ cử đại diện.

 

   (Người Chăm Hồi Giáo ở Châu Đốc).


 

N.B.

 

- Lễ cắt da qui đầu: Gọi là lễ Katat và chỉ cắt tượng trưng.

 

- Thêm lễ Karoh dành cho thiếu nữ dậy thì.

 

- Truyền thống trọng nữ.

 

- Lễ tang: Theo Hồi Giáo và theo tục lệ địa phương bản địa.

 

+ Đạo Hồi Châu Đốc, Tây Ninh, Tp.HCM:

 

Nam đội mũ trắng, bận sà-rông, từ 13-15 tuổi phải làm lễ cắt da qui đầu.

 

+ Phụ nữ ở An Giang không che mặt khi đi ra đường, nhưng choàng khăn the màu.

 

 

Câu 3. Đặc điểm kiến trúc và điêu khắc Chăm.

 

1. Đặc điểm kiến trúc:

 

- Về mỹ thuật:

 

+ Cân bằng, nhịp điệu, sáng sủa.

 

+ Hình chạm khắc tỉ mỉ, chau chuốt. Đẹp hơn Khmer.

 

+ Chất liệu bằng gạch đỏ chồng lên nhau, không thấy mạch hồ.

 

- Về hình dáng:

 

+ Hình ngọn núi.

 

+ Hình sinh thực khí Nam.

 

+ Mái cong hình thuyền.

 

- Về cấu trúc quần thể: có 2 loại.

 

+ Quần thể ba tháp song song. Thờ 3 Thần, ở Bình Định.

 

+ Quần thể một tháp trung tâm. Thờ Silva và các tháp phụ vây quanh, xuất hiện khoảng thế kỷ IX.

 

- Dân Tộc Chăm dương tính, biến đổi Bàlamôn thành Silva Giáo.

 

2. Đặc điểm điêu khắc:

 

- Thờ Thần Silva.

 

- Vật thờ phổ biến là Linga (sinh thực khí nam): Linga Chăm có 3 loại:

 

+ Hình trụ tròn: (ở Óc Eo An Giang).

 

+ Hình hai thành phần: Cối đá giã gạo (An Mỹ, Quảng Nam).

 

+ Hình ba thành phần: Vuông dưới, bát giác ở giữa, trụ tròn ở trên.

 

(Còn tiếp)

Bài viết khác